Hulp nodig?

Meld u online aan of bel tijdens kantooruren (0113) 21 30 98

(Geen) rouw

„Mijn vader is enkele weken geleden overleden. Dit roept een heleboel emoties op, maar het laatste wat ik voel, is verdriet om zijn heengaan."

"De relatie tussen ons was al jaren gespannen. Eigenlijk heb ik nooit echt een band met hem gevoeld. Als kind was ik bang voor hem, bang voor zijn handen. Later ook voor zijn woorden, zijn sarcasme. Was het alleen tegen mij geweest, dan was het misschien nog wel te overzien geweest. Maar dat hij ook mijn moeder en zusje niet met rust liet, was voor mij te veel. Voor buitenstaanders was het een aardige man. Altijd meelevend, voor ieder een vriendelijk woord. En als er een beroep op hem werd gedaan, was niets hem te veel. Hij is er niet meer. Er zullen maar weinig mensen zijn die begrijpen dat ik me opgelucht voel. Tegelijk heb ik verdriet. Verdriet om al die jaren zonder een vader. Zonder een voorbeeld, waar ik zo’n behoefte aan had. Op de begrafenis heb ik gehuild. Maar niet om de man die mijn vader was. Ik huilde om wie hij niet was geweest.

Mensen leven mee. Ze zeggen: ‘Je zult hem wel missen! Je had zo’n fijne vader!’ Wat moet ik tegen hen zeggen!? Maar ook de mensen die hem niet hebben gekend, gaan ervan uit dat ik in rouw ben. Ik kan toch niet tegen hen zeggen dat hetzo’n moeilijke man was? Dat ik worstel met zijn overlijden, maar er niet werkelijk rouwig om ben? Ze kijken soms haast de tranen uit mijn ogen. Moet ik me dan schamen dat ik ze niet heb?!” Misschien herkent u deze emoties, omdat u een soortgelijke situatie hebt meegemaakt. U had misschien een moeizame en pijnlijke relatie met (één van) uw ouders, een broer of zus, of met uw echtgenoot. Bij het overlijden van zo iemand komen veel meer emoties naar boven dan alleen oprecht verdriet.

Dit brengt veel verwarring en misschien zelfs wel schaamte met zich mee. Mag u deze emoties wel toelaten? Is het niet ongepast om in deze situatie zo met uzelf bezig te zijn? En hebben jullie samen dan helemaal geen goede dingen meegemaakt? Maar ook: hoe moet u uw houding bepalen naar de omgeving? De andere mensen die betrokken zijn, hadden misschien wel een goede band met de overledene. Moet u hen belasten met de ervaring die
u zelf heeft?

Ieder ervaart het verlies van een dierbare op zijn eigen manier. En geeft op zijn eigen manier invulling aan het verwerkingsproces. Er zijn enkele dingen die hierin meespelen: hoe de relatie tussen u en de over overledene was, is uiteraard erg belangrijk. Het maakt ook verschil of er tijd was om afscheid te nemen en hoe dat afscheid verliep. Tegelijk zijn er ook persoonlijke factoren. Bijvoorbeeld of u gemakkelijk emoties en gevoelens bij uzelf herkent en of u ze gemakkelijk uit. Het overlijden van iemand die u hebt gekend, is altijd confronterend en maakt gevoelens los. Zeker als de overledene een grote plek had in uw leven, op welke manier dan ook. Ga deze gevoelens niet voor uzelf wegen. Vraag u niet af of ze terecht zouden zijn of niet. U ervaart ze. Laat het daarbij. Blijf dicht bij uzelf en geef uzelf de ruimte om te mogen voelen wat u voelt. Anderen kunnen hier niet over oordelen; dit is een stukje heel eigen terrein. Waarom zou u uzelf dat niet gunnen?

Niet alles is wat het lijkt. Maar wanneer moeten we laten zien wat het wel is? Wat doet u als iemand van uw verwanten is overleden waar u geen goede band mee had? Uw omgeving verwacht verdriet en tranen.

Grofweg zijn er in ieder verwerkingsproces vijf fasen, die elkaar kunnen afwisselen:

  1. Ontkenning; het kan niet waar zijn, dit overkomt mij niet.
  2. Boosheid; om de onmacht en kleinheid tegenover de dood.
  3. Onderhandelen/vechten; de strijd aangaan (bij voorbeeld met God), beloftes doen aan onszelf.
  4. Depressie; wanneer de werkelijkheid van het verlies doordringt.
  5. Aanvaarding; er wordt opnieuw invulling gegeven aan het leven. In deze situatie zijn er twee verwerkingsprocessen die door elkaar heen lopen. Het definitieve van de situatie moet een plek krijgen. Tegelijk zal de pijn van de afstand die er was, verwerkt moeten worden.

Het is belangrijk om de emoties en gevoelens die u ervaart te laten komen zoals ze zijn. Gevoelens van boosheid en teleurstelling, van verdriet en afwijzing. Wij calvinisten zijn nogal eens geneigd om ons af te vragen of sommige gevoelens wel terecht of gewenst zouden zijn. We zijn bang dat we te veel aandacht aan onszelf geven en bijvoorbeeld in zelfmedelijden zouden vervallen. Maar we realiseren ons dan niet dat de weg naar aanvaarding van de pijn er dwars doorheen ligt.

Als u terugkijkt naar de tijd die u beleefde met de persoon die er nu niet meer is, is het misschien als een grote zwarte ruimte. Er staan een heleboel dingen opgesteld waarvan u nu overtuigd bent dat ze allemaal even zwart zijn. Wanneer u uzelf de tijd geeft om hier te blijven staan en er goed naar te kijken, ziet u wellicht ook grijstinten van de dingen die er in de donkere ruimte zijn. Bijvoorbeeld dat er ook mooie momenten waren samen. Na een tijd gaat u misschien zelfs kleuren onderscheiden. Een mooie karaktereigenschap bijvoorbeeld. Of iets waar de ander erg goed in was. Misschien heeft u er andere mensen of foto’s voor nodig om deze dingen weer te kunnen zien. Ga ernaar op zoek als u zo ver bent, als u bereid bent de mooie dingen te (her)ontdekken en uzelf in herinnering te brengen.

Er komen wellicht andere emoties naar boven dan die gebruikelijk zouden zijn bij een overlijden. Dat uw omgeving deze emoties misschien niet verwacht, wil nog niet zeggen dat ze door niemand begrepen zullen worden. De mensen in uw omgeving zullen het beeld dat zij van de overledene hadden niet snel bij willen stellen. Vraag dat dan ook niet van hen. Maar mogelijk zijn er broers of zussen, of een goede vriend of vriendin. Mensen die vermoeden dat er meer speelde dan zij konden zien. Zijn deze mensen er niet, dan is er altijd nog professionele hulp. Het kan enorm opluchten om te ervaren dat anderen uw pijn mee willen dragen. Ook schrijven kan deze functie hebben. Door de situaties waar u mee worstelt of die u pijn deden te beschrijven, geeft u lucht aan de emoties. Wellicht kon of mocht u die emoties toen niet uiten. Nu is er alle ruimte voor. Voelt u zich hier schuldig over?

Heeft u het gevoel dat u de overledene zwart maakt? Want u had ook uw eigen aandeel in de situatie. Realiseer dat het daar nu niet om gaat. Het gaat erom dat u de pijn die u ervaart een plek kunt geven. Want het erkennen van de pijn schept ruimte voor genezing en vergeving.

Dit artikel is geschreven door Arja van de Ruitenbeek, maatschappelijk werker, en verscheen eerder in Terdege.

© 2015 Stichting De Vluchtheuvel   /   Sitemap   /   Realisatie: KM Design